Polski sektor ciepłownictwa systemowego stoi przed wyzwaniem głębokiej transformacji, której celem jest osiągnięcie neutralności klimatycznej do 2050 roku. Realizacja unijnych celów klimatycznych, w tym postanowień Europejskiego Zielonego Ładu i pakietu „Fit for 55”, wymaga od przedsiębiorstw energetycznych intensywnej współpracy z samorządami lokalnymi oraz odbiorcami końcowymi ciepła.
Transformacja ciepłownictwa będzie wymagała pełnego zaangażowania wszystkich uczestników rynku, co jest kluczowe do osiągnięcia zakładanych celów dekarbonizacyjnych w czasie narzuconym przez unijne przepisy. Największym wyzwaniem stojącym przed sektorem jest spełnienie kryteriów efektywnego systemu ciepłowniczego, przy jednoczesnym utrzymaniu konkurencyjności cenowej i minimalizacji kosztów transformacji dla mieszkańców Polski.
Zgodnie z raportem Polskiego Towarzystwa Energetyki Cieplnej (PTEC), nakłady inwestycyjne potrzebne do przekształcenia sektora ciepłownictwa mogą wynieść od 299 mld zł do 466 mld zł do 2050 roku, w zależności od scenariusza. Raport wskazuje również, że przepisy krajowe powinny wspierać ten proces i otwierać nowe możliwości finansowania niezbędnych inwestycji.
Główne punkty raportu to:
- Przegląd i wyzwania: Sektor ciepłownictwa systemowego w Polsce przechodzi transformację w kierunku osiągnięcia neutralności klimatycznej do 2050 roku, zgodnie z celami klimatycznymi Unii Europejskiej (Europejski Zielony Ład i pakiet „Fit for 55”). Wyzwanie polega na spełnieniu kryteriów efektywności energetycznej przy jednoczesnym utrzymaniu konkurencyjnych cen ciepła i minimalizacji obciążeń finansowych dla polskich gospodarstw domowych.
- Wymagania inwestycyjne: Transformacja sektora wymaga znacznych nakładów finansowych. Szacuje się, że potrzeby inwestycyjne wyniosą od 299 mld zł do 466 mld zł do 2050 roku, w zależności od scenariusza. Obejmuje to inwestycje w infrastrukturę wytwórczą, przesyłową i dystrybucyjną oraz modernizację instalacji odbiorczych.
- Wpływ regulacji UE:
- Dyrektywa EED (o efektywności energetycznej): Określa kryteria efektywności energetycznej, które systemy ciepłownicze muszą spełnić, aby uzyskać finansowanie na dekarbonizację.
- Dyrektywa EPBD (o charakterystyce energetycznej budynków): Zwiększa tempo termomodernizacji budynków, co wpływa na spadek zapotrzebowania na ciepło z systemów ciepłowniczych.
- Dyrektywa RED III (o odnawialnych źródłach energii) i EU ETS (system handlu uprawnieniami do emisji): Wspierają zwiększenie udziału OZE i niskoemisyjnych źródeł energii w ciepłownictwie, oferując m.in. darmowe uprawnienia do emisji CO2 za redukcję emisji do 2030 roku.
4. Technologie wspierające dekarbonizację: Raport wskazuje kilka kluczowych technologii wspierających dekarbonizację sektora ciepłownictwa, m.in.:
- Źródła gazowe (w przyszłości z możliwością wykorzystania zielonego wodoru lub biometanu),
- Biomasa,
- Energia geotermalna,
- Wielkoskalowe pompy ciepła,
- Kotły elektrodowe zasilane energią z OZE. Ważną rolę odgrywa także technologia magazynowania ciepła, która zwiększa elastyczność systemu.
5. Miks paliwowy i przejście: Zakłada się stopniowe wygaszanie aktywów węglowych do 2030 roku. Gaz ziemny będzie pełnił rolę paliwa przejściowego, szczególnie w wysokosprawnej kogeneracji gazowej, do 2039 roku. Coraz większy udział będą miały źródła odnawialne, takie jak biomasa i pompy ciepła.
6. Rekomendacje w zakresie polityki i regulacji: Aby przyspieszyć dekarbonizację, autorzy raportu sugerują wprowadzenie kilku mechanizmów:
- Wynagradzanie dostępności i elastyczności kluczowych jednostek energetycznych,
- Wsparcie technologii „Power to Heat” (przekształcanie energii elektrycznej na ciepło),
- Uproszczenie procesów administracyjnych, np. przyspieszenie procedur uzyskiwania decyzji środowiskowych,
- Ułatwienie dostępu do funduszy unijnych na wsparcie inwestycji w technologie niskoemisyjne.
7. Wpływ na koszty i ceny ciepła: Wzrost kosztów produkcji ciepła, szczególnie związany z cenami paliw i uprawnieniami do emisji, prowadzi do podwyżek cen ciepła. Raport sugeruje wprowadzenie elastyczności w kształtowaniu taryf ciepła, np. dla jednostek kogeneracyjnych oraz akumulatorów ciepła.
Publikacja raportu ma na celu zainicjowanie szerokiej dyskusji na temat regulacji wspierających inwestycje w sektorze ciepłownictwa, co jest kluczowe dla realizacji celów klimatycznych i energetycznych.
Źródło: Polskie Towarzystwo Energetyki Cieplnej